پایتخت حضرت مهدی

یکى از انگاره‌هاى مطرح در روایات، درباره حکومت جهانى حضرت مهدى(عج) انتخاب شهر کوفه به ‏عنوان پایتخت و مسجد کوفه، براى استقرار دستگاه‌هاى مدیریت مرکزی حکومت اسلامی است. این امر نشانگر اهمیّت بحث «حکومت» و «اداره جهان» از یک مکان واحد (کوفه) به دست امام زمان(عج) است. البته آن‌حضرت هدایت، نظارت و مدیریت جهان را در دست دارد و بیشتر امور، در دست حاکمان و زمامداران منصوب از سوى آن‌حضرت است و آنان حدودى در کارهاى خود استقلال عمل دارند.

در این زمان کوفه، از مرتبت و جایگاه ویژه‌اى برخوردار شده و اهمیت و ارزش جهانى و بین‌المللى پیدا می‌کند. شیخ مفید(م ۴۱۳ق) در این‌باره می‌گوید: «در احادیث آمده که امام مهدی(عج) از مکه به سوی کوفه حرکت می‌کند و در نجف فرود می‌آید آن‌گاه لشکرهاى خود را از آن‌جا به شهرها و ممالک پراکنده می‌سازد».[۱] درباره پایتخت بودن کوفه بعد از ظهور امام مهدی(عج)، روایات مختلفى بیان شده که تنها به ذکر بعضى از آنها بسنده می‌شود:

۱٫ امام باقر(ع) فرمود: «گویا حضرت قائم(عج) را می‌نگرم که از مکه به همراهى پنج هزار فرشته در حالی که جبرئیل در سمت راست و میکائیل سمت چپ و مؤمنان پیش رویش هستند به نجف کوفه آمده و لشکر به شهرها می‌فرستد».[۲]

۲٫ امام باقر(ع) پس از نام بردن «مهدى»، فرمود: «[آن‌حضرت] وارد کوفه می‌شود و در آن‌جا سه پرچم برافراشته می‌شود، و [با آمدن آن‌حضرت] پرچم‌ها از میان می‌رود، و حضرت در کوفه داخل می‌شود و بر بالای منبر خطبه می‌خواند».[۳]

۳٫ مفضّل از امام باقر(ع) پرسید که اى مولاى من! خانه حضرت مهدى و محلّ اجتماع مؤمنان کجا خواهد بود؟

امام(ع) فرمود: «پایتخت آن‌حضرت شهر کوفه، مجلس دیوان و حکمش مسجد کوفه، محّل جمع بیت المال و قسمت غنیمت‌ها مسجد سهله و جایگاه خلوتش نجف اشرف خواهد بود».[۴]

درباره محلّ شهادت و دفن حضرت قائم(عج) روایت صریح و یا معتبری مشاهده نشد؛ تنها در برخی از کتاب‌های متأخر به امام علی(ع) نسبت داده شده است که آن‌حضرت در بخشی از خطبه «البیان»[۵] فرمود: «مهدی(عج) مرگش فرا رسد و عیسی بن مریم او را در کنار جدّش رسول خدا(ص) دفن می‌کند».[۶] اما همان‌گونه که در جای خود بدان اشاره شد، «خطبه بیان» در منابع معتبر حدیثی نیامده و ارزش استنادی چندانی ندارد.

به هر حال – حتی با فرض پذیرش روایت فوق – مشخص نیست که؛ آیا محلّ شهادت امام زمان(عج) در مرکز حکومتشان «کوفه» واقع می‌شود و یا این‌که سفرى به مدینه خواهند داشت و در آنجا دعوت حق را لبیک گفته و در کنار جدّ بزرگوارشان دفن خواهند شد؟!

چرا کوفه به عنوان مرکز حکومت امام مهدی(ع)برگزیده شده است؟

[۱].  مفید، محمد بن محمد، الارشاد فی معرفه حجج الله علی العباد، ج ‏۲، ص ۳۷۹، قم، مؤسسه آل البیت، کنگره شیخ مفید، چاپ اول، ۱۴۱۳ق.

[۲].  همان، ص ۳۷۹ – ۳۸۰٫

[۳].  همان، ص ۳۸۰٫

[۴]. بحرانى، سید هاشم بن سلیمان‏، حلیه الأبرار فی أحوال محمد و آله الأطهار(ع)، ج ‏۶، ص ۳۸۴، قم، مؤسسه المعارف الإسلامیه، چاپ اول‏، ۱۴۱۱ق.

[۵].  خطبه البیان خطبه مشهورى است که به امام علی(ع) نسبت داده می‌شود. این خطبه به پیش‌گویی‌هایى درباره آینده و معرفى امیرالمؤمنین(ع) به نقل از خود آن‌حضرت و همچنین تبیین آخر الزمان و نشانه‌هاى ظهور حضرت مهدى(ع) می‌پردازد. نک: «خطبه البیان»، سؤال ۱۹۴۶۸٫

[۶]. یزدى حایرى، على‏، إلزام الناصب فی إثبات الحجه الغائب عجل الله تعالى فرجه الشریف، محقق: عاشور، على‏، ج ‏۲، ص ۱۷۲، بیروت، مؤسسه الأعلمى‏، چاپ اول‏، ۱۴۲۲٫

این صفحه اختصاص به طرح پرسشها، شبهات و مسائلی دارد که برای شما عزیزان مطرح شده و یا در محیط خانواده، مدرسه، دانشگاه یا محل کار شما از آنها صحبت به میان آمده است. چه در موضوع مهدویت و چه در سایر زمینه های اعتقادی و اخلاقی.

پس، دست به کار شوید و از همین حالا پرسشهای خود را با ما در میان بگذارید. ما هم سعی می کنیم، پاسخهای مناسبی به آنها بدهیم.

برادر عزیزمان محمدرضا سلطانی از اسلام شهر پرسیده اند: در تاریخ اسلام شهر کوفه عراق مَثَل بی وفایی است و مردمان آن شهر به پیمان شکنی شهره شده اند. وانگهی مردم آن شهر زمینه ساز ظلم به خاندان امام حسین(ع) بوده اند، پس چرا امام زمان(ع) آن شهر را بعد از ظهور مرکز حکومت خود قرار می دهند؟ فلسفه این اقدام چیست؟

در پاسخ این برادر ارجمند نکاتی را یادآور می شویم:

۱٫ کوفه در تاریخ ۱۲ رجب سال ۳۶ق. با ورود مولای متقیان امیر مؤمنان(ع) به عنوان پایتخت حکومت علوی درآمد و پس از شهادت آن حضرت، حدود شش ماه، پایتخت حکومت امام حسن مجتبی(ع) بود و اینک در انتظار ظهور حضرت مهدی(ع) است تا یک بار دیگر تداوم بخش حکومت عدل علوی، بر سریر عدالت تکیه داده، طومار عمر ظالمان را در هم پیچد و حکومت واحد جهانی را براساس عدل و داد بنیان نهد.

اما اینکه چرا این شهر به چنین سعادتهایی دست یافته و می یابد شاید به دلیل قداست و شرافت ذاتی این سرزمین باشد. چنان که می دانید روایات فراوانی در فضیلت شهر کوفه وارد شده که ما در اینجا از میان این روایات به ذکر چند حدیث بسنده می کنیم:

رسول اکرم(ص) در تفسیر سوره مبارکه «تین» فرمودند:

خداوند متعال چهار شهر را از میان شهرها برگزید. [در این سوره] منظور از «تین»، مدینه؛ مقصود از «زیتون»، بیت المقدس؛ منظور از «طور سینا»، کوفه و «البلدالأمین»، مکه می باشد.۱

رسول اکرم(ص) در یک حدیث طولانی خطاب به امیر مؤمنان(ع) فرمود:

خداوند ولایت تو را به آسمانها عرضه نمود. (از میان آسمانها) آسمان هفتم سبقت جست؛ پس آن را با عرش زینت بخشید؛ سپس… از میان شهرها کوفه سبقت جست، پس آن را با وجود تو زینت بخشید.۲

امیر مؤمنان(ع) نیز می فرمایند:

اینجا (کوفه) شهر ما، جایگاه ما و اقامتگاه شیعیان ماست.۳

البته آنچه که باعث مزید فضیلت سرزمین کوفه گردیده است وجود مکانهای خاصی نظیر «مسجد سهله» و «مسجد کوفه» است که روایات فراوانی نیز در فضیلت این دو مکان مقدس در خصوص این اماکن وارد شده است؛ از جمله امام صادق(ع) ضمن حدیث مفصلی درباره حضرت ولی عصر(ع) به مفضل فرمودند:

مرکز حکومت او کوفه، و مرکز قضاوتش مسجد کوفه و مرکز بیت المال و محل تقسیم غنایم مسلمانان، مسجد سهله، و محل خلوت و مناجات هایش تپه های سپید و نورانی نجف اشرف است.۴

حضرت صادق(ع) در حدیث دیگری به ابوبصیر فرمودند:

مسجد سهله محل اقامت قائم(ع) و اهل و عیالش است. مسجد سهله، اقامتگاه حضرت ادریس(ع) بود. مسجد سهله، اقامتگاه حضرت ابراهیم خلیل الرحمان(ع) بود. خداوند، پیامبری را مبعوث نکرده، جز اینکه در مسجد سهله نماز گزارده است. مسجد سهله، پایگاه حضرت خضر(ع) است. کسی که در مسجد سهله اقامت کند، همانند کسی است که در خیمه رسول اکرم(ص) اقامت کند. هیچ مرد و زن با ایمانی یافت نمی شود، جز اینکه دلش به سوی مسجد سهله پر می زند… .۵

۲٫ اگر مردم کوفه در یک دوره خاص پیمان شکنی کرده و به اهل بیت(ع) ظلم روا داشته اند هیچ دلیلی وجود ندارد که این ویژگی را نسبت به تمام ساکنان آن در تمام زمانها صادق بدانیم. همچنانکه جمعی از یاران امام حسین(ع) از میان همان کوفیان بی وفا برخاسته بودند و حتی روایاتی از اهل بیت(ع) نقل شده که در آن روایات، اهل کوفه مورد تمجید و تحسین قرار گرفته اند. مثلاً امام باقر(ع) می فرماید:

ولایت ما به اهل شهرها عرضه شد، اهالی هیچ شهری همانند اهل کوفه آن را نپذیرفتند.۶

امام صادق(ع) می فرماید:

اهل خراسان پیشتازان ما، اهل قم یاوران ما، اهل کوفه تکیه گاههای ما و اهل این دیار (نواحی کوفه) از ما هستند و ما نیز از آنها هستیم.۷

۳٫ حتی بر فرض اینکه بپذیریم اهل کوفه همگی و همواره دارای چنین ویژگی هستند می توان گفت که؛ ما روایاتی در باب نشانه های ظهور داریم که اشاره به تخریب کامل کوفه و قتل عام کلیه ساکنان آن به دست سفیانی دارند؛ که از جمله می توان به این روایات اشاره کرد:

سپاه سفیانی وارد کوفه می شوند و احدی را فرو نمی گذارند جز اینکه به قتل می رسانند.۸

سفیانی سپاهی را به سوی کوفه گسیل می دارد که تعدادشان هفتاد هزار نفر می باشند، اهل کوفه را می کشند و به دار می زنند و اسیر می گیرند.۹

از این رو می توان گفت ساکنان کوفه ای که مرکز حکومت حضرت قرار می گیرد، اهالی سابق آن نیستند بلکه مؤمنانی هستند که از اقصی نقاط جهان به مرکز حکومت حضرت ولی عصر(ع) می آیند. چنان که حدیث شریف می فرماید:

هنگامی که قائم(ع) وارد کوفه شود، هیچ مؤمنی نمی ماند، جزاینکه در آن جا باشد و یا به سوی آن عزیمت نماید.۱۰

و با توجه به آمار انسانها، طول مدت و گستره حکومت آن حضرت به شرق و غرب عالم، گرد آمدن همه مؤمنان در پایتخت حکومت مهدوی، از وسعت، شکوه و عظمت بی نظیر و بیرون از حد تصور شهر کوفه در عصر ظهور حکایت می کند. به طوری که برخی روایات قطر کوفه را در آن زمان ۵۴ میل (در حدود ۱۱۰ کیلومتر) عنوان کرده اند.۱۱

بنابراین اگر هم کوفیانی ناسپاس باقی مانده باشند که از کشتار سفیانی جان سالم به در برده باشند، در جمعیت عظیم و طول و عرض وسیع پایتخت جهان اسلام گم شده و به حساب نمی آیند.۱۲

پی نوشتها :

۱ .شیخ صدوق، معانی الأخبار، ص۳۶۵٫

۲ .محمدباقرمجلسی، بحارالأنوار، ج۲۷، ص۲۶۲٫

۳ .تاریخ الکوفه، ص۶۳٫

۴ .بحارالانوار، ج۵۳، ص۱۱٫

۵ .همان، ج۱۰۰، ص۴۳۶٫

۶ .شیخ حرّ عاملی، وسائل الشیعه، ج۱۴، ص۵۱۸٫

۷ .بحارالأنوار، ج۶۰، ص۲۱۸٫

۸ .همان، ج۵۲، ص۲۱۹٫

۹ .همان، ج۵۲، ص۲۳۹٫

۱۰٫شیخ طوسی، کتاب الغیبه، ص۴۵۵٫

۱۱٫بحارالأنوار، ج۵۳، ص۱۲٫

۱۲٫برای نگارش این پاسخ، به ویژه از مقاله زیر استفاده شده است: مهدی پور، علی اکبر، «اماکن زیارتی منتسب به امام زمان(ع) در ایران و جهان»، فصلنامه انتظار، ش۶، زمستان ۱۳۸۱، ش۸و۹، تابستان و پاییز ۱۳۸۲٫

افکارنیوز